„Czy rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu? Nie zawsze!”

 

 

 

 

 

 

Autor: Magdalena Skrocka 

Otrzymanie spadku nie zawsze oznacza korzyść – zwłaszcza gdy w grę wchodzą długi. Jeśli rodzic odrzuca spadek, jego udział przechodzi na kolejne osoby w kolejności dziedziczenia, najczęściej na jego dzieci. Wówczas konieczne może być również odrzucenie spadku w ich imieniu. Do niedawna w każdej takiej sytuacji potrzebna była zgoda sądu rodzinnego. Jednak nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2023 r. wprowadziła wyjątki, które upraszczają procedurę. Kiedy więc rodzic może odrzucić spadek za dziecko bez zgody sądu? A kiedy nadal jest ona wymagana?

Zgodnie z wprowadzonym do kodeksu art. 101 § 4 „Jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to czynność polegająca na odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przez rodzica, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, gdy jest dokonywana za zgodą drugiego z rodziców, któremu również w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, albo gdy jest dokonywana wspólnie, nie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach wskazanych w art. 6401 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, sądu spadku - jeżeli spadek odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka. W braku porozumienia rodziców stosuje się przepis § 3”.

Warto jednak pamiętać, że zniesienie obowiązku uzyskania zgody sądu nie oznacza, że rodzice mogą spadek odrzucić z pokrzywdzeniem małoletniego dziecka. Zmiana przepisów nie oznacza, że obecnie nie może pojawić się konieczność uzyskania zgody. Zgoda sądu nadal będzie wymagana w niektórych przypadkach, w szczególności, gdy:

• rodzice nie porozumieli się co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka;
• spadku nie odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka (np. pełnoletnie rodzeństwo dziecka).

Zgodnie z art. 641 §31 Kodeksu postępowania cywilnego rodzic, składając w imieniu dziecka oświadczenie o odrzuceniu spadku, oświadcza o:

1. przysługiwaniu mu władzy rodzicielskiej i jej zakresie,
2. wyrażeniu przez drugiego z rodziców zgody na odrzucenie spadku, chyba że oświadczenie to jest składane wspólnie,
3. uprzednim odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców,
4. odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców tego dziecka
   - chyba że przed złożeniem oświadczenia zostało wydane zezwolenie sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku.

Warto przy tym podkreślić, że oświadczenie, o którym mowa powyżej składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Zatem, aby rodzic mógł skorzystać z uproszczonej drogi do odrzucenia spadku w imieniu dziecka czy to przed sądem, czy też notariuszem muszą zostać spełnione poniższe warunki: 

• dziecko jest powołane do dziedziczenia, ponieważ jego rodzic odrzucił spadek;
• odrzucenie spadku w imieniu dziecka dokonywane jest przez rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska;
• drugi z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska wyraża zgodę na odrzucenie spadku lub odrzucenie dokonywane jest wspólnie przez oboje rodziców; 
• spadek odrzuca uprawnione do tego spadku rodzeństwo dziecka. 

Należy pamiętać, że nowe przepisy mają zastosowanie wyłącznie do sytuacji, w których spadkodawca zmarł 15 listopada 2023 r. lub później. Stosuje się je również do spadków otwartych przed tą datą – pod warunkiem, że nie upłynął jeszcze 6-miesięczny termin na ich odrzucenie, liczony od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku.

Podsumowując, nowelizacja z 2023 r. rzeczywiście usprawniła procedurę odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci, jednak zmiana przepisów nie wyłącza konieczności uzyskania zgody sądu przede wszystkich w sytuacji, kiedy między rodzicami nie ma porozumienia, czy też rodzic zamierzający odrzucić spadek nie ma możliwości uzyskania zgody drugiego rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska. W takich przypadkach nadal wymagana będzie zgoda sądu – ale obecnie udziela jej sąd spadku, a nie sąd opiekuńczy, jak to było wcześniej.