,,Czy możesz zmusić małżonka do dzielenia się kosztami życia?" - analiza art. 27 i 28 k.r.o.”

Pani Magdalena Skrocka

Autor: Magdalena Skrocka

Obowiązki małżonków wobec rodziny:

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym oboje małżonkowie są zobowiązani do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wspólnie założyli. Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, w tym obowiązek wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązki te powinny być realizowane przez cały czas trwania małżeństwa, niezależnie od wewnętrznych relacji między małżonkami.

W praktyce jednak życie pisze różne scenariusze, a wykonywanie tych obowiązków bywa bardzo zróżnicowane. Wyobraźmy sobie sytuację, w której jeden z małżonków ponosi ciężar codziennego funkcjonowania rodziny – opłaca rachunki, dokonuje zakupów, zajmuje się domem i dziećmi – podczas gdy drugi małżonek całkowicie lekceważy swoje obowiązki, nie partycypując w kosztach utrzymania rodziny lub czyniąc to jedynie w symbolicznym zakresie.
W takich przypadkach naturalnie pojawia się pytanie: jakie prawa i instrumenty prawne przysługują małżonkowi, który rzetelnie wywiązuje się ze swoich obowiązków, podczas gdy druga strona uchyla się od ich realizacji?

Podstawa prawna roszczeń – art. 27 i 28 k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość dochodzenia na drodze sądowej świadczeń mających na celu zaspokojenie potrzeb rodziny. Podstawę prawną tych roszczeń stanowią art. 27 oraz art. 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodnie z art. 27 k.r.o.: „Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.”

Regulacja ta stanowi konkretyzację ogólnego obowiązku wynikającego z art. 23 k.r.o., w którym ustawodawca wyraża m.in. obowiązek wzajemnej pomocy oraz współdziałania małżonków dla dobra rodziny. Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny obciąża każdego z małżonków stosownie do jego sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych i nie ogranicza się wyłącznie do świadczeń pieniężnych.

Zakres obowiązku z art. 27 k.r.o.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, roszczenia wynikające z art. 27 k.r.o. mogą dotyczyć zarówno zaspokajania zbiorowych potrzeb rodziny, takich jak koszty utrzymania mieszkania, opłaty za media czy bieżące wydatki, jak i usprawiedliwionych indywidualnych potrzeb poszczególnych członków rodziny.

Obowiązek alimentacyjny przewidziany w art. 27 k.r.o. ma szerszy zakres niż klasyczny obowiązek alimentacyjny i służy zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania rodziny jako całości, przy jednoczesnym zachowaniu zasady równej stopy życiowej jej członków.

Art. 28 k.r.o. – szczególny instrument ochronny

Dodatkowo ustawodawca przewidział szczególny instrument ochronny w art. 28 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie wywiązuje się z obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę lub inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane bezpośrednio do rąk drugiego małżonka.

Art. 27 k.r.o. a „typowe” alimenty - kluczowe różnice

Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, uregulowany w art. 27 k.r.o., często bywa utożsamiany z klasycznym obowiązkiem alimentacyjnym. W rzeczywistości jednak są to instytucje o odmiennym charakterze i zakresie.

Obowiązek z art. 27 k.r.o. istnieje wyłącznie pomiędzy małżonkami pozostającymi w związku małżeńskim i ma na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rodziny jako całości, obejmując również potrzeby dzieci oraz wspólnego gospodarstwa domowego.

W przeciwieństwie do „typowych” alimentów, obowiązek z art. 27 k.r.o.:

nie jest uzależniony od pozostawania małżonków w niedostatku,
nie wymaga wykazania winy drugiego małżonka,
opiera się na zasadzie równej stopy życiowej członków rodziny.

Koszty utrzymania dziecka a art. 27 k.r.o.

Na podstawie art. 27 k.r.o. możliwe jest również dochodzenie od małżonka kosztów niezbędnych związanych z wychowaniem i utrzymaniem dziecka, w szczególności w sytuacji, gdy jeden z małżonków faktycznie ponosi ciężar tych wydatków, a drugi nie uczestniczy w ich ponoszeniu lub czyni to w niewystarczającym zakresie.

Istotną różnicą w porównaniu do klasycznych roszczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka jest to, że w sprawach opartych na art. 27 k.r.o. małżonek występuje w postępowaniu sądowym we własnym imieniu, a nie jako przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka.

Do kiedy trwa obowiązek z art. 27 k.r.o.?

Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ma charakter ściśle związany z istnieniem małżeństwa. Wygasa on z chwilą jego ustania, nawet w sytuacji, gdy został wcześniej orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu.

Po ustaniu małżeństwa podstawą dalszych roszczeń alimentacyjnych nie może być już art. 27 k.r.o., lecz odpowiednie przepisy regulujące obowiązek alimentacyjny po rozwodzie, w szczególności art. 60 k.r.o. oraz art. 133 i nast. k.r.o.

Podsumowanie

Podsumowując, obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny stanowi realny i egzekwowalny obowiązek prawny każdego z małżonków. W przypadku braku współuczestnictwa jednego z nich w kosztach życia rodzinnego, prawo przewiduje skuteczne instrumenty ochrony interesów rodziny.

Należy jednak pamiętać, że obowiązek wynikający z art. 27 k.r.o. ma charakter czasowy i wygasa z chwilą ustania małżeństwa. Dlatego w sytuacjach konfliktowych nie warto odkładać podjęcia odpowiednich kroków prawnych, zwłaszcza gdy brak partycypacji jednego z małżonków prowadzi do realnego zagrożenia interesów rodziny.